ضربه مغزی (TBI)
یک عارضه می باشد که تماما عوامل محیطی در آن نقش دارد. برخورد جسم سخت به سر، تصادف، پایین افتادن از ارتفاع مهم ترین عوامل ایجاد ضربه مغزی هستند. ضربه مغزی بسته به شدت ضربه می تواند علایم زودگذر و یا دائمی داشته باشد.
علائم زودگذر شامل سردرد، تهوع، از دست دادن حافظه به صورت موقت، عدم تعادل و … می باشد. علائم دائمی شامل فلج شدن یک طرفه بدن، مشکلات بینایی، مشکلات شناختی، از دست دادن حافظه دائمی و … می باشد.
ضربه مغزی با توجه به شدت ضربه به دو نوع زودگذر و پایدار تقسیم می شود.
در ضربه مغزی زودگذر علایم سردرد، سرگیجه، تهوع و … که معمولا بدون مداخله پزشک رفع می شود اما در صورت ادامه علائم باید عکس برداری از سر گرفته شود.
اما ضربه مغزی پایدار با توجه به شدت ضربه و اینکه ضربه به کجای سر برخورد کند و چه وسعتی از مغز را درگیر کند علائم متفاوتی دارد پس مداخله کاردرمانی نیز در این افراد متفاوت می باشد.
ضربه به قسمت های مختلف سر باعث ایجاد علائم بالینی متفاوتی می شود.
ضربه به سمت راست یا چپ مغز موجب همی پلژی سمت مقابل می شود.(معمول ترین نوع ضربه مغزی)
ضربه به بصل النخاع موجب درگیری چهار اندام می شود. ضربه به پشت سر مشکلات بینایی (استرابیسم، نیستاگموس و…) را ایجاد می کند. ضربه به قسمت جلوی سر مشکلات حافظه و توجه و تمرکز ایجاد می کند.
پس با توجه به ناحیه آسیب دیده درمان کاردرمانی نیز متفاوت و برنامه درمانی از فردی به فرد دیگر متفاوت می باشد.
نکته: افراد همی پلژی بر اثر ضربه مغزی تفاوتی با همی پلژی در سکته مغزی دارد و آن این است که مرحله فلاسید در همی پلژی بر اثر ضربه مغزی به سرعت طی می شود و مرحله اسپاستیک بسیار پایدارتر می باشد.
کاردرمانی در ضربه مغزی که موجب همی پلژی شدن فرد شده است:
مرحله فلاسید: اگر فرد در مرحله فلاسید باشد (البته فاز فلاسید در افراد خیلی کم اتفاق می افتد) تمام مداخلات کاردرمانی در جهت ایجاد تونوسیته و افزایش ثبات مفاصل و تقویت عضلات می باشد.
درمان کاردرمانی از پروگزیمال به سمت دیستال می باشد و از شانه شروع می شود. شامل تمرینات تخصصی کاردرمانی جهت ثبات شانه فرد همی پلژی و ایجاد انقباضات عضلانی بوسیله تحریکات حسی و الگوهای حرکتی در شانه و به همین ترتیب به سمت آرنج، مچ دست و انگشتان می باشد. در اندام تحتانی فرد همی پلژی نیز درمان کاردرمانی از پروگزیمال به سمت دیستال یعنی از لگن شروع و به سمت زانو و مچ پا و انگشتان می رسد.
به طور کلی در مرحله فلاسید (شلی عضلانی) در مفاصل اندام فوقانی و تحتانی
مرحله اسپاستیک: اگر بیمار در مرحله اسپاستیک باشد تمام تمرینات در جهت کاهش اسپاسم و تقویت عضلات می باشد.
درمان ابتدا با کشش عضلانی تخصصی کاردرمانی شروع می شود و این مهمترین بخش درمان می باشد و سپس استفاده از رویکردهای مختلف تخصصی کاردرمانی و همچنین خلاقیت های درمانگر جهت کاهش اسپاسم و افزایش دامنه حرکتی در درمان ضروری می باشد. به همان نسبت که اسپاسم کم می شود حرکات خارج از الگوی سینرژی همی پلژی (فلکسوری-اکستانسوری) شروع می شود و کم کم به سمت حرکات ترکیبی و پیچیده و در نهایت
درمان کامل پیش می رود.
افراد ضربه مغزی با علائم درگیری چهار اندام: کاردرمانی تخصصی برای چهار اندام درگیر شامل کاهش اسپاسم، افزایش حرکات، افزایش قدرت عضلانی و …
افراد ضربه مغزی با علائم ذهنی (کاهش توجه و تمرکز، ضعف حافظه و …): علاوه بر کاردرمانی جسمی، مشاوره و راهنمایی کاردرمان ذهنی جهت درمان می تواند بسیار مفید باشد.
چندین نمونه تمرین کاردرمانی برای افراد ضربه مغزی:
- انجام تمرینات تخصصی بوسیله کاردرمانگر برای اندام فوقانی و تحتانی W.B، H.J.Compersion ،J.Compersion بسیار مهم می باشند.
- تمرینات مربوط به چرخش ها و الگوهای مختلف تنه
- تمرینات تخصصی درمان دست همی پلژی توسط کاردرمانگر
- تمرینات مربوط به افزایش قدرت عضلانی
- تمرینات مربوط به افزایش دامنه حرکتی فرد ضربه مغزی
- تمرینات مربوط به آموزش راه رفتن (gait training)
- تمرینات مربوط به افزایش تعادل فرد ضربه مغزی
- تمرینات تخصصی کاردرمانی برای افزایش واکنش های حفاظتی فرد ضربه مغزی
